Ιστορία

Ιστορία

Συγκέντρωση στοιχείων - επιμέλεια:

Μαγδαληνή Πούγγουρα

Ο τόπος που επιλέξαμε να κατοικήσουμε έχει μια μακρά ιστορία, όπως προκύπτει από ιστορικά στοιχεία, ευρήματα και ανασκαφές.

Ας δούμε κάποια από τα στοιχεία αυτά:

Ἀνθεμούς (Ανθεμούντας στα νέα ελληνικά) ή Ανθεμούσσα ήταν μια περιοχή της Αρχαίας Μακεδονίας, τοποθετημένη στα νοτιοδυτικά της Μυγδονίας. 

Γεωγραφικά η περιοχή ανήκει στην χερσόνησο της Χαλκιδικής. Αποτελούσε τμήμα της Μυγδονίας, νότια της Κρηστωνίας και περιλάμβανε την περιοχή νότια της λίμνης Κορώνειας, το βουνό Κισσός και την κοιλάδα του ποταμού Ανθεμούντα (βλπ χάρτη).

Πηγή: Wikipedia

Η Ανθεμουσία Πολιτεία ήταν το θέρετρο αξιωματικών από τα χρόνια των Μακεδόνων οι οποίοι χρησιμοποιούσαν την περιοχή αυτή ως τόπο παραθέρισης. 

Στη Βυζαντινή εποχή, όταν η αυτοκράτειρα Θεοφανώ έκτισε το Μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας το 868 μ.Χ. ο οικισμός που υπήρχε στην περιοχή πήρε το όνομα "Βασιλικά", λόγω του ότι στην περιοχή υπήρχαν τα βασιλικά κτήματα.

Η ιστορία της περιοχής όμως ανάγεται στα προϊστορικά χρόνια.

Μυθολογία 

Στην ελληνική μυθολογία, αναφέρεται ότι ο πρώτος βασιλιάς της Ανθεμούντος ήταν ο Μέροπας, ο οποίος σκοτώθηκε στην προσπάθεια του να αποκτήσει ως σύντροφο την Παλλήνη, κόρη του Σίθωνα.

Στις όχθες του ποταμού Ανθεμούντα αναφέρεται επίσης ότι μονομάχησε ο Ηρακλής με τον τρισώματο ή τρικέφαλο βασιλιά Γηρυόνη, γιο του Χρυσάορα ή του Ποσειδώνα και της κόρης του Ωκεανού Καλλιρρόης, προκειμένου ο Γηρυόνης να φέρει πίσω στην απομονωμένη Ερύθεια, τις αγελάδες που είχε αρπάξει ο Ηρακλής εκτελώντας τον δέκατο άθλο του. 

Άλλωστε, η Θέρμη, στον μυχό του Θερμαϊκού Κόλπου, ανήκε στη Μυγδονία (μεταξύ του ποταμού Ανθεμούντα και του κάτω ρου του Αξιού), και μαζί με τον Εχέδωρο οριοθετούσαν την εσωτερική τομή του Θερμαϊκού Κόλπου. 

Η σπουδαία σημασία της θέσης αυτής, με ευρήματα ήδη από τα νεολιθικά χρόνια και με περίοδο ακμής από τα αρχαϊκά χρόνια μέχρι τις αρχές του 5ου αι. π.Χ., φαίνεται από το γεγονός ότι αναφέρεται από τον Ηρόδοτο ως Θερμαίος Κόλπος (Ηρόδοτος 7.123).

Ιστορία

Αρχαιολογικά ευρήματα στα Βασιλικά

Στην περιοχή της Αγίας Παρασκευής έχουν βρεθεί αρκετά αρχαιολογικά ευρήματα, όπως το νεκροταφείο στην περιοχή Αυλές, το οποίο χρονολογείται από τον 6ο προχριστιανικό αιώνα.

Πολλά από τα ευρήματα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Στην Τούμπα Αγγελάκη διαπιστώθηκε οικισμός από την εποχή του χαλκού. Τέλος στην περιοχή Μικρή Τούμπα εντοπίστηκε μακεδονικός τάφος του τέλους του 4ου αιώνα π.Χ.

Στα υπόλοιπα δημοτικά διαμερίσματα έχουν βρεθεί οικισμοί από την εποχή του χαλκού (Αγ. Αντώνιος, Βασιλικά) και του σιδήρου (Λιβάδι).

Νεότερη Νεολιθική (5.300-3.500 π.Χ.)

Στην Κεντρική Μακεδονία τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα είναι περιορισμένα. Στα Βασιλικά βρέθηκαν υπολείμματα τοίχων από ωμά άμορφα πλιθιά και δάπεδα διαμορφωμένα με κάποια ιδιαίτερη φροντίδα καθώς πάνω στο έδαφος απλωνόταν στρώμα πηλού.
Προσφάτως η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως έναν από τους μεγαλύτερους νεολιθικούς οικισμούς της Μακεδονίας (έκτασης 180 στρεμμάτων) στην περιοχή Κυπαρίσσι Βασιλικών που βρίσκεται επί της Εθνικής Οδού Θεσσαλονίκης - Πολυγύρου, στη στροφή για Περιστερά, με μοναδικά ευρήματα και συνεχείς φάσεις κατοίκησης από τα μέσα της 6ης χιλιετίας π.Χ. (5500 π.Χ.) έως και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3000 π.Χ.).

Από πολλές ιστορικές πηγές προκύπτει η έντονη παρουσία της περιοχής μας στην ιστορία του τόπου.
Ακολουθούν σύντομες αναφορές με τις πηγές τους.  

Πρωτεύουσα πόλη της περιοχής ήταν η ομώνυμη πόλη Ανθεμούς, που πιθανολογείται ότι βρίσκεται κοντά στην σύγχρονη κωμόπολη της Γαλάτιστας, στην θέση Αγία Αναστασία. Στην περιοχή, στην κοιλάδα του ποταμού Ανθεμούντα, εντοπίζονται προϊστορικές εγκαταστάσεις αλλά και μεταγενέστερες της κλασικής και ελληνιστικής εποχής. 

Σώζονται νομίσματα των ρωμαϊκών αυτοκρατορικών χρόνων της εποχής του Καλιγούλα και του Καρακάλα, με την επιγραφή ΑΝΘΕΜΟΥCIΩΝ ή ΑΝΘΕΜΟΥCIA με μορφή ανθρώπου που φέρει πύργο για στέμμα.  Πηγή: wikipedia  

Η περιοχή ενσωματώθηκε το 510 π.Χ. στο Μακεδονικό Βασίλειο. Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Αμύντας Α' την είχε προσφέρει ως καταφύγιο και δωρεά το 505 π.Χ. στον τύραννο Ιππία, γιο του Πεισίστρατου, χωρίς όμως αυτός να δεχτεί την προσφορά. Ο Αμύντας πιθανώς δεν κατείχε την περιοχή, γεγονός που υποδηλώνει απλώς ένα σχέδιο κοινής κατοχής με τον Ιππία.  Πηγή: wikipedia 
Το 506 π.Χ. Ο τύραννος Ιππίας καταφεύγει στον Ανθεμούντα, που του παραχωρεί ο Βασιλιάς της Μακεδονίας Αμύντας Α'. Οι Αθηναίοι πολιτικοί δημιουργούν φιλικές σχέσεις με τον Μακεδόνα Βασιλιά . Πηγή: e-istoria.com

Η περιοχή περιέρχεται στην Β' Αθηναϊκή Συμμαχία έπειτα από την κατάκτηση των Αθηναίων το 432 π.Χ.  Αργότερα καταλήφθηκε από τους Ολύνθιους το 382 π.Χ. για να επανέλθει στο Μακεδονικό Βασίλειο το 379 π.Χ. 

Το 356 π.Χ. ο Φίλιππος Β' διώχνει την αθηναϊκή φρουρά του Ανθεμούντα και την παραδίδει στους Χαλκιδείς έπειτα από την υπογραφή συμμαχίας, η οποία καταλύεται ένα χρόνο αργότερα για να επανέλθει στο Μακεδονικό Βασίλειο, πριν την καταστροφή της Ολύνθου από τον Φίλιππο Β'. 

Κατά την εκστρατεία του Μεγάλου Αλέξάνδρου, όπως εξιστορείται από τον ιστορικό Αρριανό, οι Έταιροι της Ανθεμούντος, είχαν σχηματίσει ξεχωριστό ιππικό σώμα, την Ανθεμουσία Ίλη, που συμμετείχε στην Μάχη της Ισσού. Ο Περοίδας, γιός του Μενεσθέα, είχε υπό τις διαταγές του ιππικό των Εταίρων, οι οποίοι φημίζονταν για την ιππική τους δεινότητα. Οι εταίροι της Ανθεμούντος, πιθανώς αποίκησαν την πόλη Ανθεμουσιάδα στην Μεσοποταμία.

Η Ανθεμουσιάς ήταν μια ελληνιστική πόλη στην επαρχία της Οσροηνής, της βορειοδυτικής Μεσοποταμίας. Λεγόταν αλλιώς και «Ανθεμούς» ή «Ανθεμουσία».

Εκείτο σε απόσταση 24 χλμ. από την Έδεσσα και διαρρεόταν από τον ποταμό Άραξη. Το παλαιότερο όνομα της ήταν «Χάραξ Σίδου», αλλά είτε άποικοι από την Ανθεμούντα της Χαλκιδικής (σημερινή  Γαλάτιστα), είτε οι εταίροι της Ανθεμουσίας ίλης του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την επανίδρυσαν σε «Ανθεμουσιάδα». Από την πόλη περνούσε ο εμπορικός δρόμος που συνέδεε τη Συρία με τη Βαβυλωνία.

Πηγή: wikipedia 

Άλλα στοιχεία για την περιοχή και τη Χαλκιδική γενικότερα, από το διαδίκτυο:

Χαλκιδική – Μυθολογία

Η Χαλκιδική στην Ελληνική Μυθολογία είναι η περιοχή όπου γεννήθηκαν οι Γίγαντες από το σώμα της Γης όταν έσταξε πάνω της αίμα από την πληγή του Ουρανού μετά τον ακρωτηριασμό του από τον Κρόνο.
Στην Γιγαντομαχία οι Γίγαντες είχαν έδρα την Χαλκιδική (Κασσάνδρα) και οι Ολύμπιοι Θεοί τον Όλυμπο. Η ονομασία της χερσονήσου ήταν Φλέγρα, δηλαδή Τόπος της Φωτιάς. Όταν οι Γίγαντες, κατά τη φοβερή Γιγαντομαχία διεκδικούσαν από τους Ολύμπιους Θεούς την εξουσία του κόσμου, πετούσαν από τη Φλέγρα απέναντι στον Όλυμπο τεράστια βράχια και ο Δίας με τη σειρά του εκτόξευε κεραυνούς καίγοντάς την. (Σημειώνουμε ότι ο Χορτιάτης υπήρξε ηφαίστειο).
Σύμφωνα με ένα μύθο, ο Εγκέλαδος, ένας από τους Γίγαντες, καταπλακώθηκε από βράχο που πέταξαν εναντίον του οι Θεοί του Ολύμπου. Έτσι, ο "Εγκέλαδος - Σεισμός" γίγαντας, είναι θαμμένος στην Κασσάνδρα, αλλά μην έχοντας πεθάνει, από καιρό σε καιρό προσπαθεί να ελευθερωθεί από το βράχο που τον έχει καταπλακώσει και οι προσπάθειές του αποτελούν το φαινόμενο του σεισμού. Με τον ίδιο τρόπο ο Ποσειδώνας καταπλάκωσε το γίγαντα Άθω με το ομώνυμο βουνό.
Χρόνια κράτησε ο κοσμογονικός αυτός πόλεμος, ώσπου ο Δίας ζήτησε τη βοήθεια του Ηρακλή. Ήταν γραφτό ότι οι Θεοί μόνο με τη βοήθεια των θνητών θα νικούσαν και ο μεγάλος ήρωας ήταν παιδί του Δία από θνητή γυναίκα. Ο Ηρακλής σκότωσε τελικά το Γίγαντα Αλκυονέα και θριάμβευσαν οι Θεοί. Τότε η κόρη του πρωτογίγαντα Αλκυονέα, Παλλήνη, συντετριμμένη από το θάνατο του πατέρα της έπεσε στη θάλασσα με τις αδελφές της. Η Αμφιτρίτη δεν άφησε τις κόρες να πνιγούν και τις μεταμόρφωσε σε θαλασσοπούλια. Είναι οι Αλκυόνες. Η πρώτη από αυτές έδωσε το όνομά της στη χερσόνησο και η μυθική Φλέγρα ονομάστηκε Παλλήνη.
Έτσι λεγόταν στα αρχαία χρόνια η δυτική απόληξη της Χαλκιδικής, ώσπου το 315 π.Χ. ο βασιλιάς της Μακεδονίας Κάσσανδρος έχτισε στην κορφή της - λαιμό της χερσονήσου - την Κασσανδρεία. Η νέα πόλη έδωσε με τον καιρό σε όλη τη χερσόνησο το όνομά της και ο τόπος ονομάστηκε Κασσάνδρα.
Η Σιθωνία με τη σειρά της πήρε το όνομά της από τον Σίθωνα, γιο του Ποσειδώνα. Η γυναίκα του Σίθωνα ονομαζόταν Μέντις και η κόρη του Παλλήνη (Μέντη ήταν το όνομα μιας αρχαίας πόλης στην Κασσάνδρα, ενώ η Παλλήνη είναι χρονολογικώς το δεύτερο όνομα της χερσονήσου της Κασσάνδρας).
Όλοι αυτοί οι μύθοι, βέβαια, δεν είναι άσχετοι με τα γεωλογικά φαινόμενα που παρουσιάζονται στην Κασσάνδρα, βυθισμένη στο κέντρο της χερσονήσου και πνιγμένη από τον ατμό του καυτού θειαφιού που πηγάζει από την Αγία Παρασκευή.
Η μεγάλη μάχη περιγράφει ουσιαστικά μια τεράστια ηφαιστειακή έκρηξη που διαμόρφωσε το χάρτη της Χαλκιδικής όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Οι τεράστιοι βράχοι που βρίσκονται διάσπαρτοι στα βουνά της, έπεσαν είτε ως μετεωρίτες είτε ξεκόλλησαν από τη δύναμη της έκρηξης.

Η πόλη της Θεσσαλονίκης χτίστηκε από τον Κάσσανδρο το 315 π.Χ. και ο θρύλος λέει ότι για να χτίσει αυτήν την πόλη "αναγκάστηκε" να καταστρέψει 26 πολίσματα (μικρούς περιφερειακούς αρχαιότερους οικισμούς), ώστε να αναγκάσει τους κατοίκους αυτών των περιοχών να μετοικίσουν στη νεοσύστατη πόλη!
Η περιοχή που χτίστηκε η Θεσσαλονίκη, θέλει την αρχαιότατη πόλη "Θέρμη" να είναι ο προκάτοχος της πόλης του Κασσάνδρου, όπως ομολογεί ο Στράβωνας στα Γεωγραφικά VII,24: "Μετά τον Αξιόν ποταμόν η Θεσσαλονίκη εστί πόλις, η προτέρον Θέρμη εκαλείτο".
Το όνομα της Θέρμης αναφέρεται και από άλλους αρχαίους συγγραφείς ως "Θέρμη, πόλις Ελλήνων Θρηικών".
Μια ακόμα παλαιότερη ονομασία της περιοχής φέρεται να είναι το επίθετο "Άλια" που σημαίνει παραλία, θάλασσα κ.α.
Σημ.* εκτός από τη Θεσσαλονίκη και η Θεσσ-αλία σχετίζεται με το επίθετο ή συνθετικό Άλια, (ίσως γιατί λέγεται ότι ο κάμπος της Θεσσαλίας κάποτε ήταν Θάλασσα-Άλια), αλλά ίσως και γιατί για μερικούς και η Θεσσαλία, διαθέτει ισχυρότατο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο (*βλέπε Μαγνησία), όπως και η Θεσσαλονίκη.

Οι (λογικοί) λόγοι που έκαναν τον Κάσσανδρο να διαλέξει το χώρο αυτό για το χτίσιμο της πόλης, ήταν η πλούσια πεδιάδα, η ήρεμη και ανοιχτή προς το νότο θάλασσα και τα κοντινά μεγάλα ποτάμια που εξασφάλιζαν την επικοινωνία με το βορρά.
Πολλοί αρχαιολόγοι τοποθετούν την πόλη της αρχαίας Θέρμης στην περιοχή κοντά στη σημερινή Θέρμη (πιστεύεται ότι πήρε το όνομα από τις θερμές υπόγειες πηγές).
 
Στους αρχαίους χρόνους το τμήμα της κεντρικής Μακεδονίας νοτιοανατολικά του Αξιού λεγόταν Μυγδονία. Στα όρια της Μυγδονίας με τη Χαλκιδική, υπήρχε το όρος Κισσός (ονομαζόταν αρχαϊκά το όρος Χορτιάτης), που στους βυζαντινούς χρόνους ονομάστηκε Χορταΐτης ή Χορτάτης από τη μονή Χορταϊτου ή Χορτάτου, που ήταν κτισμένη σε βόρειο πλάτωμα του όρους.
Αργότερα λόγω παραφθοράς το Χορταΐτης έγινε Χορτιάτης. Κισσός σήμερα ονομάζεται μόνο η υψηλότερη κορυφή του, όπου βρίσκονται τα ραντάρ της πολεμικής αεροπορίας. 
Το όρος Κάλαυρος (πολλοί συγγραφείς και ερευνητές ονομάζουν Κισσό και το όρος Κάλαυρος, χωρίς να το διαχωρίζουν, θεωρώντας το σαν κυκλική συνέχεια του ίδιου όρους) είναι το φυσικό σύνορο της περιοχής που χωρίζει το νομό Θεσσαλονίκης από το νομό της Χαλκιδικής, όπου ρέει ο ποταμός Ανθεμούς, ο οποίος είχε τις εκβολές του στο Θερμαϊκό κόλπο, ανάμεσα στις πόλεις Θέρμη και Αινεία (Σημ. Αρχαία πόλη κοντά στο Καραμπουρνάκι).
Από το όνομα του ποταμού ολόκληρη η περιοχή της κοιλάδας και της ενδοχώρας ονομαζότανε "Ανθεμούς", (έτοιμος τόπος γεμάτος λουλούδια ή στολισμένος με άνθη). Επίσης υπήρχε και πόλη Ανθεμούσσα προς το εσωτερικό του ποταμού, της οποίας τα ίχνη την τοποθετούν μεταξύ της σημερινής Γαλάτιστας και των Βασιλικών, κοντά στην μονή της Αγίας Αναστασίας.

Η περιοχή από την αρχαιότητα έως σήμερα είναι από τις ομορφότερες και ο μεγάλος κάμπος από τις ακτές του Θερμαϊκού έως την περιοχή της Γαλάτιστας, σε μαγεύει από την ομορφιά του. Στη μια πλευρά αυτής της κοιλάδας, βρίσκεται το όρος Κάλαυρος, που η μία πλευρά του βλέπει τη Χαλκιδική "Πετράλωνα", όπου ο ανθρωπολόγος κ. Πουλιανός, βρήκε το κρανίο του"αρχάνθρωπου των Πετραλώνων".


Η Θεσσαλονίκη και γενικά όλη η περιοχή του Ανθεμούντα αποτέλεσε όνειρο κατάκτησης για πολλούς λαούς, από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Πέρσες, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Σαρακηνοί, Τούρκοι και μετέπειτα οι λεγόμενοι "σύμμαχοι", οι στρατιές του άξονα  …
Τα χρόνια περνούσαν και η περιοχή παρέμενε ουσιαστικά Μακεδονική δηλαδή Ελληνική.
Ο Ανθεμούς ήταν η αγαπημένη περιοχή των αρχαίων Μακεδόνων βασιλέων. Όπως αναφέρει ο Δημοσθένης, όλοι οι Μακεδόνες βασιλείς τον διεκδίκησαν .

Είχε δηλαδή η περιοχή του Ανθεμούντα, ιδιαίτερη σημασία για όλους τους Μακεδόνες βασιλείς που τη θεωρούσαν προσωπική τους ιδιοκτησία, δηλαδή βασιλικά κτήματα.

Ο Αλέξανδρος, όπως συνήθιζαν όλοι οι Μακεδόνες βασιλείς, πήγαινε πολλές φορές στα όρη Κισσός και Κάλαυρος για κυνήγι. Επίσης επισκέπτονταν τον Ανθεμούντα για να δει του ευγενείς φίλους του.
Είναι γνωστό ότι την πιο σπουδαία θέση στην οργάνωση του Μακεδονικού στρατεύματος του Φιλίππου Β και μετέπειτα του Μ.Αλεξάνδρου, την κατείχε το ιππικό των "εταίρων" της Ανθεμουσίας Ίλης. Οι ιππείς άριστα εκπαιδευμένοι προέρχονταν από τις εύπορες τάξεις των γαιοκτημόνων και ονομάζονταν Εταίροι. Το ιππικό των εταίρων του Μ. Αλεξάνδρου, ήταν αυτό που αναφέρεται από τον Αριανό στην μάχη της Ισσού.

Η Ανθεμουσία ίλη διακρίθηκε σε όλες τις μάχες του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Προς τιμή δε των ανδρών αυτών, μια πόλη στην Μεσοποταμία ονομάστηκε Ανθεμουσία. Η πόλη αυτή απείχε 24 χιλιόμετρα από την Έδεσσα της Μεσοποταμίας. (σύμφωνα με την εγκ. Ελευθερουδάκη, τομ.3 σελ.130 ).

Η έρευνα για την στρατιωτική αυτή αδελφότητα, δείχνει ότι η Ανθεμούσια ίλη σχετίζεται άμεσα με το επίλεκτο σώμα (Πυλώρους), που άφησε ο Μέγας Αλέξανδρος σαν ιερούς φύλακες της περιοχής του Αφγανιστάν. Στο σημείο αυτό δε λέγεται ότι "σφράγισε άορνο πέτρα", γιατί σκοτώθηκαν πολλοί εκλεκτοί νεαροί συμπολεμιστές του. 

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

Η Κήρυξη της Επανάστασης του ηρωικού λαού του Πολυγύρου και της Χαλκιδικής εναντίον των Τούρκων έγινε το βράδυ της 16ης προς την 17η Μαΐου 1821. Με πίστη και ηρωισμό πολέμησαν, πριν σχεδόν δύο αιώνες, οι αγωνιστές του Πολυγύρου και της Χαλκιδικής, οι αδελφοί Παπαγεωργάκη, ο Καπετάν Χάψας, ο Εμμανουήλ Παππάς, οι αγιορείτες μοναχοί, οι επώνυμοι και ανώνυμοι κάτοικοι αυτού του ευλογημένου τόπου, που ζούμε εμείς σήμερα ελεύθεροι.

Πρωτεργάτης της επανάστασης στη Χαλκιδική, ο πατριώτης Εμμανουήλ Παππάς. Έμπορος από τη Δοβίτσα Σερρών, ενώ βρίσκεται στις Σέρρες και στην Κωνσταντινούπολη για τις δουλειές του, ήταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Χαρτοφύλακα Νικηφόρο Ιβηρίτη, με τον οποίο ετοίμαζαν την επανάσταση στο ʼγιο Όρος και τη Χαλκιδική από το 1817. Ο Εμμ. Παππάς έφθασε στις 23 Μαρτίου 1821 στο 'Αγιο Όρος και συναντήθηκε αμέσως με τον φίλο του και συνεργάτη Νικηφόρο Ιβηρίτη, που εμυήθη στην Φιλική Εταιρεία από τον Ιωάννη Φαρμάκη, ο οποίος είχε μυήσει και τον ίδιο τον Εμμ. Παππά.

Στη Μονή Εσφιγμένου, όπου ο ηγούμενος Ευθύμιος ήταν και αυτός φιλικός, γίνεται μυστική συνέλευση με σκοπό την προετοιμασία της Επανάστασης. Ζήτησαν καράβια από τα Ψαρά και από άλλα νησιά. Οι Ψαριανοί έστειλαν 2 καράβια, τα οποία συνάντησαν 2 τουρκικά του μπέη της Θεσσαλονίκης. Οι Τούρκοι τρομαγμένοι τα ρίχνουν στα βράχια για να σωθούν, το ένα στο ακρωτήριο της Συκιάς και το άλλο στον 'Αθω. Αρχές Μαΐου έρχονται και άλλα καράβια στον Στρυμωνικό Κόλπο και στον όρμο του Τζάγεζι συλλαμβάνουν τον τελώνη και τους Τούρκους εμπόρους. Ο Πασάς Θεσσαλονίκης Γιουσούφ μαθαίνοντας τις κινήσεις των Ελλήνων στο 'Αγιο Όρος και τις επαναστατικές ενέργειες των ραγιάδων, διατάζει τους πρόκριτους της Χαλκιδικής να παρουσιασθούν στη Θεσσαλονίκη. Οι πρόκριτοι στέλνουν στη θέση τους άσημους ανθρώπους, που ο πασάς τους φυλακίζει στα υπόγεια του κονακιού του και διατάζει 2 διοικητές με 500 άνδρες έκαστος, να εισβάλλουν στη Χαλκιδική.

Η τουρκική φρουρά του Πολυγύρου, στις 16 Μαΐου αρχίζει να προκαλεί, να βρίζει, να απειλεί, να πυροβολεί τους κατοίκους και στο τέλος σκοτώνει τον πρόκριτο και πρόεδρο Κύρκο Παπαγεωργάκη, που ήταν φιλικός. Μετά την δολοφονία του δημάρχου του Πολυγύρου, οι κάτοικοι βρίσκονται σε αναβρασμό.

Ο τουρκικός στρατός έρχεται στον Πολύγυρο από τη Θεσσαλονίκη προκαλώντας καταστροφές και διώξεις. Οι Χαλκιδικιώτες μαζεύονται κρυφά και παίρνουν την απόφαση να προλάβουν τους Τούρκους. Το βράδυ της Παρασκευής 16ης προς ξημερώματα Σαββάτου 17ης Μαΐου παίρνουν τα όπλα και επιτίθενται κατά της τουρκικής φρουράς, την οποία εξοντώνουν. Έχοντας πάρει τα όπλα των Τούρκων, προχωρούν κατά των σωμάτων του τουρκικού στρατού, που επελαύνουν από τη Θεσσαλονίκη. Σε ενέδρα, κοντά την περιοχή του Παλαιοκάστρου (Καατζίκ) σε ένα τμήμα τουρκικού στρατού, σκοτώνονται τρεις Τούρκοι και τραυματίζονται άλλοι τρεις. Οι Τούρκοι υποχωρούν και επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη.

Οι επιτυχίες των Πολυγυρινών εξοργίζουν τον Γιουσούφ πασά και διατάζει να σφαγιασθούν 200 και περισσότεροι όμηροι. Οι ωμότητες των Τούρκων στη Θεσσαλονίκη δεν τρομοκρατούν του Χαλκιδικιώτες και στις 23 Μαΐου κηρύσσουν επίσημα την Επανάσταση στο 'Αγιο Όρος με πανηγυρική δοξολογία στο Πρωτάτο των Καρυών και μετά από σύναξη όλων των μοναχών στη Μονή Κουτλουμουσίου. Ο Εμμ. Παππάς ονομάζεται Αρχηγός και Υπερασπιστής της Μακεδονίας, ενώ πολιτικός διοικητής του Αγίου Όρους διορίζεται ομόφωνα ο Νικηφόρος Ιβηρίτης. Η φλόγα της Επανάστασης μεταδίδεται από τον Πολύγυρο στη Κασσάνδρα και στις 27 Μαΐου ακολουθούν η Ορμύλια, ο Παρθενώνας, η Νικήτη, τα Μαντεμοχώρια και τα χωριά της Καλαμαριάς. Απ’ όλη τη Χαλκιδική συγκεντρώνονται 4.000 πολεμιστές και ο Εμμ. Παππάς συστήνει δύο σώματα: ένα με αρχηγό τον ίδιο, με έδρα τον ʼθω που περιλαμβάνει 1000 μοναχούς και Μαντεμοχωρίτες και το δεύτερο, με αρχηγό τον ανδρείο Κασσανδρινό οπλαρχηγό Σταύρο Χάψα που περιλαμβάνει πολεμιστές από όλη τη Χαλκιδική, με περισσότερους τους Κασσανδρινούς και Χασικοχωρίτες.

Το σώμα του Καπετάν Χάψα, από την Αρναία μέσω Χολομώντα, φθάνει στα Βασιλικά, στην περιοχή Σέδες. Το σώμα του Εμμ. Παππά, μετά από συγκρούσεις με μικρές τουρκικές φρουρές, καταλαμβάνει θέσεις στα στενά της Ρεντίνας και στη Νέα Απολλωνία, για να εμποδίσει τον τουρκικό στρατό που έρχεται από τη Δράμα και τη Πόλη προς τη Νότια Ελλάδα. Η σύρραξη με τους Τούρκους δεν κράτησε πολύ, οι κακώς οπλισμένοι Έλληνες επαναστάτες υποχωρούν στο ʼγιο Όρος. Στις 16 Ιουνίου, ο Εμμ. Παππάς με 200 πολεμιστές καταφεύγει στον Πολύγυρο. Λόγω έλλειψης πολεμοφοδίων, όλοι μαζί εγκαταλείπουν τον Πολύγυρο και υποχωρούν στην Κασσάνδρα.

Το σώμα του Καπετάν Χάψα υποχωρεί στα Βασιλικά. Κάτω από τη Μονή της Αγίας Αναστασίας, στη θέση «Κούτσουρο», γίνεται μια μάχη με τον τουρκικό στρατό και το ιππικό, όπου ο Καπετάν Χάψας και τα παλικάρια του πέφτουν στο πεδίο της μάχης, αφού έχουν σκοτώσει αρκετούς Τούρκους.

Μετά τη μάχη των Βασιλικών, οι Τούρκοι του Μπαϊράμ προχωρούν στο εσωτερικό της Χαλκιδικής και καταστρέφουν τα πάντα: Αγία Αναστασία, Βασιλικά, Γαλάτιστα, Βάβδος. Τον Πολύγυρο τον παραδίδει στις φλόγες και από τα 1.600 σπίτια μόνο 2-3 σώζονται. Όλοι οι κάτοικοι και οι πολεμιστές υποχωρούν στη Κασσάνδρα και προς τη θάλασσα. Πολλοί μπαίνουν στα πλοία και φεύγουν για τα νησιά. Ο Μπαϊράμ αφού πέρασε και κατέστρεψε πολλά χωριά της Χαλκιδικής, φεύγει για τη Νότια Ελλάδα.

Οι Έλληνες πολεμιστές που έμειναν στην Κασσάνδρα, οχυρώνονται στη Ποτίδαια, όπου αντιστέκονται μέχρι το φθινόπωρο. Τότε ο θηριώδης πασάς Αβδούδ Αβούδ με 18.000 άνδρες και ιππικό, φθάνει στα τέλη Οκτωβρίου απέναντι από το οχυρό των υπερασπιστών. Με διάφορα τεχνάσματα, στις 30 Οκτωβρίου 1821, καταφέρνει να περάσει την τάφρο και να κάμψει την αντίσταση των επαναστατών. Ο Αβούδ προχωρεί σε φοβερές καταστροφές κατά των χωριών της Κασσάνδρας, και τα γεγονότα αυτά έμειναν στην ιστορία με τον χαρακτηρισμό «Χαλασμός». Ο Αβούδ μετά την Κασσάνδρα, ολοκλήρωσε την κατάληψη όλης της Χαλκιδικής και του Αγίου Όρους, όπου επέβαλε πολύ σκληρές συνέπειες. Ο Εμμ. Παππάς, που είχε καταφύγει στο ʼγιο Όρος, σώθηκε φεύγοντας προς την Ύδρα, αλλά εξέπνευσε εν πλω.

Η ηρωική επανάσταση της Χαλκιδικής άρχισε στις 17 Μαΐου 1821 στον Πολύγυρο και τελείωσε στις 30 Οκτωβρίου 1821 στην Κασσάνδρα. Επί 6 και πλέον μήνες οι Έλληνες αγωνίστηκαν αγόγγυστα ενάντια, στον καλά οπλισμένο και πολυάριθμο τούρκικο στρατό, με μεγάλες απώλειες και σοβαρές συνέπειες για τον πληθυσμό. Η προσφορά όμως της Επανάστασης, στον γενικότερο αγώνα της πατρίδας μας, υπήρξε ανεκτίμητη.

Ο ηρωικός αγώνας δεν πήγε χαμένος. Οι επαναστάτες απασχολώντας μεγάλο αριθμό τουρκικών δυνάμεων έδωσαν τον απαραίτητο χρόνο για να εδραιωθεί η Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα και στην Πελοπόννησο. Εξίσου σημαντικός ήταν ο ηθικός αντίκτυπος. Η επανάσταση της Χαλκιδικής ενέπνευσε ολόκληρες γενιές Μακεδόνων στους μετέπειτα αγώνες για την ελευθερία.

Πηγή: ΠΟΑΑΣΑ

Η αυτοθυσία και ο ηρωισμός του καπετάν Στάμου Χάψα ήταν συγκινητικός, καθώς αγωνίστηκε μέχρις εσχάτων ώστε να εξασφαλίσει τη σωτηρία των αμάχων. Στο πεδίο της μάχης, τη 10η Ιουνίου του 1821 σκοτώθηκαν και οι 68 αγωνιστές (οι περισσότεροι από τη Συκιά) μέχρις ενός. Σήμερα το σημείο αυτό ονομάζεται "Κομμένοι" ή "Συκιωτούδια" και έχει κατασκευαστεί μνημείο της θυσίας. Στη μαρμάρινη πλάκα αναγράφει: 

ΤΟ ΜΑΚΕΔΝΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΕΝΟΣ ΠΡΟΜΑΧΕΙ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΩΝ. 

Η λαϊκή μούσα ύμνησε το Στάμο Χάψα με το ακόλουθο δημοτικό τραγούδι: 

Του καπετάν Χάψα 

Καράβια όπου 'στε ν' έμορφα 

και είστε αραγμένα 

μες της Κασσάντρας τα χωριά. 

Μες της Κασσάντρας τα χωριά 

που είν' ευλογημένα 

καθίσαν και τραγούδησαν. 

Καθίσαν και τραγούδησαν 

του Χάψα το τραγούδι 

άντρες, γυναίκες και παιδιά. 

Καράβια όταν πλέψετε 

και βάλτε τα πανιά σας 

να πάτε χαιρετίσματα. 

Να πάτε χαιρετίσματα 

του καπετάν του Χάψα 

και να του πείτε γλήγορα. 

Και να του πείτε γλήγορα 

τη λευτεριά να φέρει 

καράβια που 'στε στο γιαλό. 

Η τελευταία αναφορά για τον Χάψα είναι ότι τον είδαν να ορμάει με το σπαθί στο χέρι και ένα μαχαίρι στα δόντια, στον κύριο όγκο του τουρκικού στρατεύματος. Τον ακολούθησαν οι Βαβδινοί οπλαρχηγοί Χαλάλης, Τουρλάκης και Καραγιάννης.